Otoriteye İtaat ve Vicdan
Bir gün vicdanınızla otorite arasında kalsaydınız, vicdanınızla çelişmiş olsa dahi otoriteye itaat etmeyi seçer miydiniz? Bu soruya yüksek çoğunluğumuz “Hayır, ben çok vicdanlı biriyim bunu yapmazdım” dese de bilimsel araştırmalar ve tarihin tozlu rafları bizlere bazı gerçekleri görebilmemiz için ışık tutuyor.
Konu ile ilgili bazı acı örnekler vermek istiyorum. Öncelikle Hiroşima. 1945’li yıllarda meydana gelen bu korkunç olayı incelerken şöyle bir şey dikkatimi çekti. Atom bombasının atıldığı uçağın pilotu ile bir röportaj yapılıyor ve pilot diyor ki, “Ben görevim ne ise onu yaptım ve başarıyla sonuçlanmasına mutluyum.”
Düşünsenize binlerce canlının ölümüne, sakat kalmasına ve sonrasında doğacak olanların bile sorunlu yaşamasına sebep olan bu pilotun yaptıklarından pişmanlık duymasını çektim bir de otoriteye olan bağlılığını yıllar sonra bile sürdürüyor olması, bende bir sorunun cevaplanmasını gerektirdi: Bu kişilerin, bu bağlılığı göstermelerinde nasıl bir itaatkârlık yatıyor?
Konu ile ilgili bir diğer üzücü ve hayret edici örneğim ise Vietnam savaşında bir teğmenin “Önünüze gelen her şeyi yok edin” emri ile bir köyün (suçlu, suçsuz, haklı, haksız, çocuk, yaşlı, kadın demeden) yok edilmesi…
Savaştan sonra askerlerle konuşulduğunda, “Biz devletimiz ne dediyse onu yapmakla sorumluyuz” cevaplarını vermişlerdir. Yine bir otorite ve sorgusuz itaat. Bu örneklerin başında belki de Nazi Almanya'sında Yahudi katliamı ile adını duyuran Adolf Eichmann’ın olması gerekiyordu. Bu konuya daha sonra gireceğim.
Konuyla ilgili alanında en önemli sosyal psikoloji deneyine sahip Stanley Milgram da aynı soruya cevap aramış olmalı ki 1960’lar da bir grup ile bu soruna çözüm aramış. İnsanların vicdanlarına ters düşse dahi otoriteye ne kadar itaat ettiklerini merak etmiş. Sonuç ise tarihi hiç de şaşırtmamış olsa gerek. Çünkü deneye katılan gönüllülerin büyük çoğunluğu otoriteye bağlılık göstermişler.
Deney sonunda ise verdikleri cevaplar şöyle:
“Ben bana söyleneni yaptım.”
“Sorumluluk otoriteye aitti ben sadece uyguladım.”
Milgram ise deney sonucunda şunu söylüyor “Deney sonunda düzene karşı hissizleşen iyi insanların otorite karşısında itaatlerine şahit oldum.”
DÜZENE KARŞI HİSSİZLEŞEN…
Sana ve vicdanına ters gelse dahi çoğunluğa uymak. Süper ego online.
Peki buradan bizler nasıl bir çıkarım sağlayabiliriz? Yıkıcı otoriteye olan bağlılığı ortadan kaldırarak, sorgulama usulü ile gelecek nesillere nasıl bir birikim sağlayabiliriz? İşte asıl bizlerin ders alması gereken nokta burası. Çünkü ister akademik birikimin olsun, ister sosyal birikimin olsun günün sonunda otorite olarak dünyadan gördüğümüz çok şey var.
Hitler'in bir sözü ile yazımı tamamlayacağım. Hitler diyor ki, “3 grup insan vardır. Birinci grup, her okuduğuna inananlar. İkinci grup, hiçbir şeye inanmayanlar. Üçüncü grup, okuduğunu eleştirel bir yöntemle inceleyerek sonuca varabilenler.”
Otoriteye itaat ve vicdan hakkında siz hangi grupta görürdünüz kendinizi?
