Tarımda plan ya da plansızlık

Planlama zamanı, yeri ve maliyetleri geleceğe yönelik olarak düzenlemektir. Tarımda planlama uygulaması ise iklime bağlı olarak çiftçinin kontrolü dışındaki faktörleri de içermektedir. Yağışlar, güneşlenme, sıcaklık gibi faktörler üretim planı yapılırken çiftçinin dikkate alacağı en önemli faktörlerden birisidir. Zira çiftçinin kontrol edemeyeceği bu faktörlerde içereceği için tarımda plan ve planlama yapmak oldukça zordur. Bu nedenle tarımda planlama çalışmaları üstü açık bir fabrikanın planlanması gibidir. Nasıl ki üstü açık bir fabrika dıştan gelen tüm etkilere açık bir yapı gösteriyorsa, tarımsal üretimde bulunan üreticiler de bunun gibi kendi kontrolleri dışındaki bu faktörlerden çok fazla etkilenirler.

Türkiye’de tarımında plan yapılması genel olarak yapılmakta Tarım ve Orman Bakanlığının önderliğinde yapılmaktadır. Genelde destekleme politikaları ile yönlendirilen planlama uygulamaları birçok koşulda hedefleri tutturmada başarılı olamamaktadır. Bunun en önemli nedeni ise ekolojik koşullardaki değişikliklerdir. Zira iklim faktörü planlamada hedeflerin tutturulmasını engellemektedir. Her ne kadar kontrollü üretim denilen seracılık gibi üretimlerde planlama başarılı olsa da genel yapı itibariyle planların hedefi tutturması mümkün olmamaktadır. Oysa birçok gelişmiş ülkede planlama hedefi tutturmaktadır. Bunun nedeni ise gelişmiş bir pazarlama sisteminin bulunmasıdır. Üretim hangi şekilde yapılırsa yapılsın tarımsal üretim fazlasını emecek bir depolama, işleme ve dağıtım sistemi iklim ve diğer faktörlerin etkisini fazla ya da yetersiz üretimi dengelemekte, fiyatların kontrolsüz artışını engellemektedir. Zaten planlamada amaç fiyatlar genel seviyesinin değişmemesini sağlamak, böylece hem üretici hem de tüketiciyi korumak değil midir? Dolayısıyla planlamadan istenen amacın gerçekleşmesi böylece sağlanmış olur. Tarım politikaları bu bakımdan çok önemlidir. Hükümetler ya da Tarım Bakanlığı yapan kişiler boyutunda değişmeyen politikalar uygulamak, planlamanın doğru gerçekleşmesini sağlamaktadır. Destekleme ya da kısıtlama gibi politika araçları planlamanın gerçekleşmesinde ana unsurlar olmaktadır. Bunların doğru kullanılması ülkenin tarımsal üretiminde gerçekçi değerlerin ortaya çıkmasını sağlayacak, fiyatlar genel seviyesindeki dalgalanmaları engelleyecektir. Böylece fiyatların stabil olması hem üreticiyi hem de tüketiciyi koruyacağı için planlamadan beklenen amaç gerçekleşmiş olacaktır. Böyle bir durum planlamanın daha gerçekçi yapıldığını göstermektedir.

Türkiye’de çiftçiler her olumsuz durum karşısında devletin yardımını yanında bulmaktadır. Bu durumda çiftçi planlamaya daha az önem vermekte, kendi dışındaki faktörlerin yanında kendi uygulamalarından kaynaklanan olumsuz etkiler de bile devletin yardımını istemektedir. Oysa önceden üretiminde ve tarımsal faaliyetlerinde meydana gelebilecek olumsuz durumlar karşısında, planlama yapılması durumunda yaşanacak olumsuzluklara karşılık yapılacak olan faaliyetler de bulunmaktadır. Daha açık deyimle planlama yapan kimsenin her zaman bir B planı bulunmaktadır.

Planlama bu kadar önemli olmakla birlikte, Türkiye’de tarımda planlama çalışmalarının yetersiz kalması, çiftçilerin bilinçsiz üretimde bulunması yanında, Tarım Bakanlığı tarafından verilen desteklerin her zaman para olarak verilmesinin de büyük etkisi bulunmaktadır. Oysa insana verilebilecek en büyük destek o kimsenin kendi ayakları üzerinde durabilmesine katkıda bulunabilmek olmalıdır. Aynı şekilde çiftçilerin de üretimlerini modernize edebilmeleri, üretimlerini daha iyi koşullarda değerlendirilebilme konularında yardım edilmesi de önemli olmaktadır. Bu amaçla bilgilendirme destekleri de verilmelidir. Çok iyi koşullarda üretim gerçekleştirilebilir ancak iyi koşullarda ürünler değerlendirilemez ise yapılan işten fayda elde edilemez. Bu durumda çiftçilik bir yaşam biçimi olmanın ötesinde mecburiyet kaynaklı bir faaliyet şekline dönüşür. Böylece her an başka iş bulsa faaliyetlerini sona erdirecek çiftçilerin ortaya çıkmasına, onların da günü kurtaracak şekilde faaliyet göstermelerine neden olur. Böylece tarımda gelişme, modernleşme, ürünlerin daha iyi koşullarda ve değişik pazarlara sunulabilmesi gibi eğilimlerin gelişmemesine neden olur. Diğer bir deyişle çiftçilik meslek olmaktan çıkar ve mecburi bir faaliyet türüne dönüşür. Oysa çiftçilik de bir meslektir ve bunun sürdürülebilir biçimde yapılmasına ihtiyaç vardır.

İşte basitçe ifade edilecek olursa, planlama çiftçinin yaptığı işten memnuniyet duymasına aksi durumda ise yapılan işin tesadüflere bağlı olarak yapılmasına neden olur. Çiftçi yaptığı işten zevk almaz, böylece verimsiz bir üretim gerçekleşir. Tarımsal üretimin gelecek yıl için planlanacağı bir dönemde çiftçilere şunu önemle tavsiye ederim. Öncelikle yaptıkları işleri bir deftere yazsınlar. İkincisi ise ellerinde bulunan kaynakları, yani traktör, alet makine ve tarlaları, meyve veya meyve vermeyen ağaçları, hayvanları yazsınlar. Böylece planlamanın ilk adımı olan envanter çıkarma işlemini gerçekleştirilmiş olur. Envanter planlamadan beklenen çıktıların sonuçlarını değerlendirme bakımından önemlidir. Üretim faaliyetleri sonucunda gerçekleşen muhasebe işlemleri bundan sonraki planlamanın doğru yapılıp/yapılmamasına veri sağlayacağı için, gerçekçi üretim planlamasının ortaya çıkması mümkün olacaktır.