Temizlikçi, bakıcı veya benzeri bir çalışanı evinde istihdam edenlerin sigorta yükümlülüğü, kişinin ayda kaç gün çalıştığına göre değişiyor. Çalışanın yalnızca haftanın belirli günlerinde eve gelmesi, bildirim yapılmasına gerek olmadığı anlamına gelmiyor.
Ev hizmetlerinde çalışanların sigortalılığı, 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu’nun Ek 9’uncu maddesinde düzenleniyor. Sistem, ayda 10 günden az çalışanlarla 10 gün veya daha fazla çalışanlar için farklı hükümler içeriyor.Türkiye Gazetesi yazarı ve sosyal güvenlik uzmanı İsa Karakaş, sigorta bildiriminin yapılmamasının yalnızca idari para cezasıyla sınırlı kalmayabileceğine dikkat çekti.
Sigortasız çalışanın iş kazası geçirmesi halinde SGK tarafından yapılan sağlık ve gelir ödemelerinin sorumlulara rücu edilmesi söz konusu olabilir. Rücu, Kurumun yaptığı harcamaları belirli hukuki şartlar altında sorumlu kişiden geri istemesi anlamına geliyor.
Dosyanın özelliklerine göre şu ödemeler gündeme gelebilir:
- Tedavi ve sağlık hizmeti giderleri
- Geçici veya sürekli iş göremezlik ödemeleri
- Çalışanın hayatını kaybetmesi halinde hak sahiplerine bağlanan gelirler
- Gelirlerin hesaplanan peşin sermaye değeri
- Gecikme cezası, prim borcu ve idari yaptırımlar
Bu tutarların tamamının her olayda otomatik olarak ev sahibinden tahsil edileceği söylenemez. İş ilişkisinin niteliği, bildirimin yapılıp yapılmadığı, kazanın oluş şekli, kusur durumu ve mevzuattaki rücu şartları birlikte değerlendiriliyor.
SGK’nın bir iş kazası sonrasında işverene borç çıkarması doğrudan ve anında haciz uygulanacağı anlamına gelmiyor. Öncelikle borcun hukuki ve idari süreç sonunda kesinleşmesi gerekiyor.
Kesinleşen kamu alacağının süresinde ödenmemesi halinde cebrî tahsil süreci başlatılabilir. Bu aşamada banka hesabı, araç veya taşınmaz gibi mal varlıklarına yönelik haciz işlemleri şartları oluştuğunda gündeme gelebilir.
Karakaş, iş kazasının ölüm veya kalıcı iş göremezlikle sonuçlanması halinde SGK’nın talep edebileceği tutarın yüksek seviyelere ulaşabileceği uyarısında bulundu. Ancak ödenecek miktar her olayın koşullarına göre ayrı ayrı belirleniyor.
Çalışanın bir temizlik veya bakım şirketi aracılığıyla eve gönderilmesi, ev sahibinin her durumda bütün sorumluluklardan kurtulduğu anlamına gelmiyor. Çalışanın kimin işçisi olduğu, emir ve talimatı kimden aldığı, ücretin kim tarafından ödendiği ve sözleşmenin kapsamı belirleyici oluyor.
Hizmet alınan şirketten çalışanın SGK kaydını ve varsa yabancı çalışan için çalışma iznini gösteren belgelerin istenmesi önem taşıyor. Ayrıca evde çalışma sırasında pencere, balkon, merdiven ve elektrikli ekipman gibi riskli alanlar için gerekli güvenlik önlemlerinin alınması gerekiyor.
Yabancı bakıcı ve temizlikçilerde çalışma izni
Yabancı uyruklu bir kişinin ev hizmetlerinde çalıştırılmasında yalnızca SGK bildirimi yeterli olmayabilir. Çalışanın geçerli çalışma izninin bulunması gerekiyor.
İzinsiz yabancı çalıştırılması, sigorta yükümlülüğünden ayrı idari yaptırımlar doğurabilir. Oturma izni de tek başına çalışma hakkı sağlamaz.
Çalışan ayrıca tazminat davası açabilir
SGK’nın rücu talebi ile çalışanın tazminat hakkı birbirinden farklı süreçlerdir. Yaralanan çalışan; iş göremezlik, maddi zarar ve manevi tazminat talep edebilir.
Kazanın ölümle sonuçlanması halinde yakınları destekten yoksun kalma ve manevi tazminat isteyebilir. İşverenin kusuru ve tazminat miktarı mahkeme tarafından somut olayın özelliklerine göre belirlenir.
