Kalkınma Odaklı Stratejik Araştırmalar Merkezi (KOSAM), dijital dönüşümün küresel ve yerel etkilerini ele alan kapsamlı bir rapor yayımladı. “Dijital Dönüşüm Çağında Veri Kapitalizmi, Modern Emperyalizm ve Teknofeodalizm” başlıklı çalışma, veri ekonomisinin yapısal dönüşümünü, dijital sömürü mekanizmalarını ve yeni bir egemenlik biçimi olarak teknofeodalizmi analiz ediyor. Raporda, Türkiye’nin dijital bağımlılık sarmalından çıkışı için somut politika önerileri de sunuluyor.
Rapora göre, veri kapitalizmi bireylerin dijital ortamda ürettiği verilerin sistematik olarak toplanması, işlenmesi ve ekonomik-kültürel kazanca dönüştürülmesi sürecini ifade ediyor. Büyük dijital platformlar, algoritmik tahakküm aracılığıyla ekonomik, siyasi ve kültürel alanlarda belirleyici güç haline geliyor. Bu durum, kullanıcıları “dijital serf”, platformları ise “dijital derebeyi” konumuna sürükleyen teknofeodal bir düzen yaratıyor.
Türkiye, küresel veri sistemine önemli ölçüde veri sağlayan ancak bu verileri ekonomik ve teknolojik değere dönüştürmede sınırlı kalan bir ülke konumunda. Dijital reklam pazarının yaklaşık %80’i yabancı platformların kontrolünde bulunuyor. KVKK’nın GDPR ile tam uyumlu olmaması, denetim yetersizliği ve düşük dijital okuryazarlık Türkiye’yi “veri kolonisi” olma riskiyle karşı karşıya bırakıyor.
KOSAM raporunda, Türkiye’nin dijital egemenliğini güçlendirmesi için beş ana başlıkta öneriler sunuluyor:
Hukuki ve kurumsal reformlar: KVKK’nın GDPR ile uyumlaştırılması, dijital rekabet yasalarının hayata geçirilmesi, bağımsız Veri Koruma Kurumu kurulması.
Teknolojik bağımsızlık: Yerli ve açık kaynak çözümlerin kamu kurumlarında yaygınlaştırılması, yerli bulut ve veri merkezlerinin kurulması.
Toplumsal dönüşüm: Dijital okuryazarlık eğitimlerinin müfredata eklenmesi, veri kooperatiflerinin desteklenmesi, algoritmik farkındalığın artırılması.
Kültürel bağımsızlık: Yerli dijital medya platformlarının ve içerik üreticilerinin desteklenmesi, anlatı hakkının yasal güvenceye alınması.
Uluslararası iş birliği: OECD, G20 ve bölgesel platformlarda dijital egemenlik politikalarının savunulması.
Raporda, dijital egemenlik yolculuğunun aşamalı bir planla yürütülmesi öneriliyor. Kısa vadede KVKK reformu ve dijital okuryazarlık eğitimleri, orta vadede yerli bulut ve veri merkezleri ile yapay zekâ altyapıları, uzun vadede ise uluslararası veri diplomasisi ve dijital anayasa hedefleniyor.
KOSAM, raporun dijital dönüşümün yalnızca teknolojik değil, ekonomik, siyasi, kültürel ve toplumsal boyutlarıyla ele alınması gerektiğini ortaya koyduğunu belirtiyor. Rapora tam metin olarak KOSAM web sitesinden (https://kosam.org/) ulaşılabiliyor.
