Jeoloji Mühendisleri Odası Konya Şube Başkanı Şükrü Arslan, bölgenin binlerce yıl önce aktif fayların hareketliliğiyle şekillendiğini ancak bu fayların günümüzde pasif durumda olduğunu vurguladı. Buna rağmen kuraklık, yeraltı suyundaki ciddi düşüş ve aşırı çekim nedeniyle fay blokları arasındaki hacimsel farkların yeniden yüzeyde kırık hatları oluşturduğunu belirtti.
“Kuraklık ve yeraltı suyu kaybı, pasif fayları yüzeyde yeniden görünür hale getiriyor”
Arslan, Konya Kapalı Havzası’nın bir çöküntü havzası olduğunu ve geçmişten günümüze yaklaşık 1100 metrelik bir çökme yaşandığının tahmin edildiğini söyledi. Güncel ölçümlere göre bazı bölgelerde yılda 1–2 santim, bazı bölgelerde ise 10 santime varan çökmelerin devam ettiğini belirten Arslan, şöyle konuştu:
“Bu kırık hatları binlerce yıl önce aktifti ve zaman içinde enerjilerini tüketerek pasif hale geldi. Ancak kuraklıkla birlikte yeraltı suyunun kaybedilmesi, fayların iki blok yapısında hacimsel farklılıklar oluşturuyor. Mineraller su kaybettiğinde hacimleri 2-3 kata kadar küçülebiliyor. İki blok arasındaki bu farklı küçülme yüzeyde merdiven basamağı gibi kot farkları oluşturuyor. Ardından yüzey kırıkları gelişiyor ve bu kırıklar geçmiş deprem hatlarının izlerini günümüzde tekrar görünür hale getiriyor.”
Arslan, bu durumun yalnızca kırsal alanlarla sınırlı olmadığını belirterek, son yıllarda Konya merkezde, özellikle sanayi bölgelerinde ciddi kırık ve kot farklarının ortaya çıktığını söyledi. Büshan Sanayi’de bir fabrikanın temelinden geçen yarığın yapı üzerinde ciddi hasara yol açtığını, şu anda zemin iyileştirme çalışmalarının sürdüğünü dile getirdi.
Yerleşim alanlarında yarıklar artık ciddi tehdit”
Arslan, yüzey kırıklarının tamamen kuraklık ve yeraltı suyu çekimiyle ilişkili olduğunu, önlenmesinin mümkün olmadığını ancak zararların azaltılabileceğini ifade etti:
“Bu yarıkların mutlaka net olarak çizilmesi, haritalandırılması gerekiyor. Üzerinde yapı varsa iyileştirme çalışmaları yapılmalı, yoksa yapılaşmadan uzak tutulmalı. Mutlaka yapı yapılması gerekiyorsa da mühendislik şartlarının eksiksiz sağlanması şart.”
Konya’da obruk tehlikesi yeniden arttı
Geçtiğimiz hafta Karapınar’da yaklaşık 20 metre çapında ve 10 metre derinliğinde yeni bir obruk oluştuğunu hatırlatan Arslan, bu yıl hem Konya merkezde hem Karaman ve Aksaray’da sıkça obruk görüldüğünü belirtti. Oburların mekanizmalarına değinen Arslan, günümüzde oluşan obrukların geçmişteki Kızören, Çıralı veya Timraş obruklarıyla aynı yapıda olmadığını vurguladı:
“Bugün oluşan obruklar genellikle üstteki tutturulmamış örtü tabakasının çökmesiyle meydana geliyor. Yeraltı suyu seviyesi aşırı çekim nedeniyle düştüğünde, suyun daha önce taşıdığı malzeme aşağı taşınıyor ve üstte boşluk oluşuyor. Örtü tabakası bir süre sonra kendini taşıyamayarak çöküyor.”
Arslan, bölgede yüzey suyu kullanımının son yıllarda kuraklık nedeniyle çok azaldığını, eskiden tarımsal faaliyetlerde kullanılan 2 milyar metreküp yüzey suyuna artık ulaşılamadığını, çiftçilerin kaybı yeraltı suyuyla telafi etmeye çalıştığını ifade etti.
“100 binin üzerinde ruhsatsız kuyu var”
Devlet Su İşleri’nin bölge için yeraltı suyu kullanım kotasını 2.4 milyar metreküp olarak belirlediğini ve bunun için 35 bin kuyuyu ruhsatlandırdığını aktaran Arslan, buna rağmen bölgede 100 binin üzerinde ruhsatsız kuyu bulunduğunu söyledi:
“Yeraltı suyunun aşırı çekimi obruk ve yüzey kırıklarının ana nedenidir. Ruhsatsız kuyuların üç katına ulaşması sorunu daha da derinleştiriyor.”
Arslan, hem yüzey kırıklarının hem obrukların Konya’da artık ciddi şehirleşme riski oluşturduğunu belirterek, bölgenin detaylı jeolojik haritalarla güncellenmesi ve su yönetiminde acil önlemler alınması gerektiğini vurguladı.
