Sosyal Güvenlik Kurumunun (SGK), boşanılan eşle birlikte yaşamaya devam ederek ölüm aylığı alan kişileri belirlemek amacıyla dijital verileri çapraz sorguladığı belirtildi. SGK Uzmanı Dilek Ete, elektrik ve su aboneliklerinden sağlık kayıtlarına kadar farklı verilerin denetimlerde kullanılabildiğini söyledi.
Ete’nin açıklamasına göre yapay zekâ destekli analizlerle şüpheli dosyalar daha kısa sürede belirlenebiliyor. Ancak SGK’den, elektrik faturası ve eczane kayıtlarının doğrudan yapay zekâ ile incelendiği bu özel uygulamanın kapsamını açıklayan ayrıntılı bir kamuoyu duyurusu henüz yayımlanmadı.
Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanı Vedat Işıkhan daha önce SGK’nin sahte sigortalılık, risk analizi ve sağlık harcamalarının denetiminde yapay zekâ tabanlı sistemlerden yararlandığını açıklamıştı.
Hayır. Bir elektrik faturasının boşanılan eş adına olması, yetim aylığının otomatik olarak kesilmesi için tek başına yeterli değil. Abonelik bilgisi, kişinin eski eşiyle fiilen aynı evde yaşayıp yaşamadığının araştırılmasında kullanılan delillerden biri olabilir.
Yargıtay kararlarında elektrik, su ve telefon aboneliklerinin yanında şu kayıtların da birlikte araştırılması gerektiği belirtiliyor:
- Yerleşim yeri ve adres hareketleri
- Seçmen kayıtları
- Banka ve ödeme bilgileri
- Resmî veya özel kuruluşlara bildirilen adresler
- Kolluk ve muhtarlık araştırmaları
- Tanık anlatımları
- Sağlık ve MEDULA kayıtları
Bu nedenle fatura kaydı bir inceleme başlatabilir veya mevcut şüpheyi destekleyebilir. Aylık hakkında işlem yapılırken bütün bulguların birlikte değerlendirilmesi gerekir.
5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu’nun 56’ncı maddesine göre eşinden boşandığı halde boşandığı eşiyle fiilen birlikte yaşadığı belirlenen eş ve çocukların bağlanmış gelir ve aylıkları kesiliyor.
Buradaki temel ölçüt boşanmanın anlaşmalı olup olmaması değil, boşanılan eşle fiilî birlikteliğin devam edip etmediğidir. Yargıtay Hukuk Genel Kurulu da incelemenin boşanma kararının samimiyetine değil, boşanma sonrasındaki birlikte yaşama durumuna yönelmesi gerektiğine dikkat çekiyor.
Dolayısıyla yalnızca yetim aylığı almak amacıyla boşanıldığı yönündeki iddia yeterli değil. SGK’nin, eski eşlerin boşanma sonrasında birlikte yaşamayı sürdürdüğünü somut verilerle belirlemesi gerekiyor.
Dilek Ete’nin aktardığı bilgilere göre kurumun inceleyebileceği kayıtlar arasında aynı konuta ilişkin elektrik, su ve doğal gaz abonelikleri bulunuyor. Aboneliğin kimin adına olduğu ve faturaların kim tarafından ödendiği, ortak yaşam iddiasının değerlendirilmesinde kullanılabiliyor.
Aile hekimi seçimi, reçetelerin karşılandığı eczaneler ve adres bilgileri de kişinin fiilen yaşadığı bölgeye ilişkin işaret sağlayabilir. Bununla birlikte bu verilerin hiçbiri tek başına eski eşle ortak yaşamın kesin kanıtı olarak kabul edilmemeli.
Nitekim bazı yargı kararlarında faturalar ve adres bilgileri incelendiği halde, fiilî birlikteliği kanıtlayan yeterli ve somut delil bulunmadığı gerekçesiyle aylık kesme işleminin iptal edildiği görülüyor.
