Dijital teknolojilerin günlük yaşamın vazgeçilmez bir parçası haline gelmesiyle birlikte ekran başında geçirilen süre her geçen yıl artarken, uzmanlar kontrolsüz kullanımın bireysel ve toplumsal düzeyde önemli riskler oluşturduğuna dikkat çekiyor.
İstanbul Rumeli Üniversitesi Psikoloji Bölüm Başkanı Prof. Dr. Ömer Faruk Şimşek, dijital bağımlılığın günümüzde en yaygın davranışsal risk alanlarından biri haline geldiğini belirterek, dijital platformların kullanıcı davranışlarını etkileyecek şekilde tasarlandığını ifade etti. Şimşek, “Dijital sistemler, beynin ödül mekanizmasını sürekli harekete geçirecek biçimde tasarlanıyor” dedi.
Sürekli gelen bildirimler, sosyal medya beğenileri ve anlık içeriklerin dopamin sistemini tetiklediğini vurgulayan Şimşek, her bildirimin beyinde küçük bir ödül etkisi oluşturduğunu ve bu durumun zamanla alışkanlığa dönüşebildiğini söyledi. Bu sürecin fark edilmeden geliştiğini belirten Şimşek, bireylerin kısa süreli rahatlama için tekrar tekrar ekrana yöneldiğini kaydetti.
Dijital bağımlılığın yaş gruplarına göre farklılık gösterdiğini ifade eden Şimşek, gençlerde sosyal medya ve çevrim içi oyunların öne çıktığını, yetişkinlerde ise iş bağlantılı sürekli çevrim içi olma zorunluluğunun etkili olduğunu dile getirdi. Uzun süreli ekran kullanımının dikkat dağınıklığı, uyku bozuklukları ve sosyal ilişkilerde zayıflamaya yol açabileceğini belirten Şimşek, özellikle gece saatlerinde ekran kullanımının biyolojik ritmi olumsuz etkilediğini söyledi.
Sağlıklı kullanımın tamamen teknolojiden uzaklaşmak anlamına gelmediğini vurgulayan Şimşek, asıl hedefin dijital denge kurmak olduğunu ifade etti. Günlük ekran süresinin sınırlandırılması, bildirimlerin kontrol altına alınması ve teknoloji dışı zaman dilimlerinin oluşturulmasının önemine dikkat çekti. Yemek saatlerinde ve uyku öncesinde ekran kullanımının azaltılmasının hem aile içi iletişimi hem de uyku kalitesini olumlu etkilediğini belirtti.
Teknolojinin bilinçli kullanıldığında hayatı kolaylaştırdığını ancak kontrolsüz kullanımın risk oluşturduğunu söyleyen Şimşek, “Teknolojiyi hayatımızdan çıkarmak gerçekçi değil. Önemli olan, onun bizi yönetmesine izin vermemek” ifadelerini kullandı. Dijital farkındalığın artırılması gerektiğini vurgulayan Şimşek, özellikle erken yaşlardan itibaren bilinçli kullanım alışkanlıklarının kazandırılmasının kritik önem taşıdığını sözlerine ekledi.
