Evrenin doğumundan sonraki ilk milyar yılın, zannedilenden çok daha hareketli ve olgun geçtiği ortaya çıktı. Nature Astronomy’de yayımlanan araştırmalar çerçevesinde, ilk galaksiler küçük ve düzensiz yapılar değil; erken dönemde bile büyük, kimyasal açıdan zengin ve organize sistemlerdi. Bu bulgular, evrenin oluşumuna yönelik onlarca yıldır kabul görmüş temel kozmoloji modellerinin yeniden ele alınmasını gündeme taşıdı.
İlk galaksiler beklenenden çok daha erken büyümeye geçti
Nature Astronomy’de yer alan analizlere göre, evren henüz birkaç yüz milyon yaşındayken bile büyük galaksiler oluşmuş vaziyetteydi. Bu galaksilerde hidrojen ve helyum dışında, oksijen ve karbon gibi ağır elementlerin izlerine de rastlandı.
Bilim insanlarına göre bu durum, yıldız oluşumunun ve kimyasal zenginleşmenin son derece kısa bir zaman çizelgesinde gerçekleştiğini yansıtıyor. Mevcut teorilere karşıt olarak; galaksiler yavaş değil, erken evrende hızlı bir biçimde büyüme göstermiş olabilir.
İlk yıldızların“devasa” boyutlarda doğma ihtimali
Erken evren yıldızlarına ilişkin bulgular da önemli noktalara değiniyor. Space.com’un verilerine göre, evrenin ilk yıldızları Güneş’ten binlerce kat daha kütleli olmuş olabilir.
Bu uzun ömürlü olmayan dev yıldızlar, çok güçlü enerji salımlarıyla çevrelerini etkilemiş ve hızla çökmüş olabilir. Araştırmacılar, bu sürecin evrendeki ilk kara deliklerin oluşumuna zemin hazırladığını ifade ediyor.
Süpernova patlamaları erken evrende belirleyici rol oynadı
Bilim insanlarına göre erken evrende gerçekleşen süpernova patlamaları, galaksilerin ve yıldız sistemlerinin şekillenmesinde kritik rol oynadı.
Erken dönem kozmik patlamalara dair gözlemler, evren henüz birkaç yüz milyon yaşındayken bile büyük yıldız ölümlerinin yaşandığını gözler önüne seriyor. Bu patlamalar sonucunda ağır elementler uzaya yayılım sağladı ve yeni yıldız oluşumları tetiklendi.
Spiral galaksiler sanılandan çok daha erken var oldu
Kozmoloji literatüründe uzun süre spiral galaksilerin evrenin geç dönemlerinde oluştuğu kabul ediliyordu. Ancak son gözlemler, spiral kollara sahip galaksilerin evren henüz birkaç milyar yaşındayken bile var olduğunu gösteriyor.
Bu durum, galaktik disklerin ve düzenli dönüş hareketlerinin beklenenden çok daha erken oluştuğunu ortaya koyuyor.
Kozmoloji modelleri yeniden tartışmaya açılıyor
Nature Astronomy’e göre bu bulgular, evrenin yavaş ve kademeli bir evrim geçirdiği yönündeki klasik yaklaşımı çürütüyor.
Eğer galaksiler ve yıldızlar bu kadar erken ve hızlı oluştuysa, karanlık madde dağılımı, galaksi oluşum süreçleri ve evrenin genişleme geçmişi yeniden ele alınmak zorunda kalacak. Bilim insanları, elde edilen verilerin kozmolojinin temel denklemlerini değiştirebilecek nitelikte olduğunu vurguluyor.
Evren sandığımızdan daha olgun doğmuş olabilir
Oradaki tabloya göre erken evren, basit ve ilkel bir dönemden çok, kısa sürede karmaşık yapılar üreten son derece dinamik bir süreçti. İlk yıldızlar devasa boyutlara ulaşmış, ilk galaksiler hızla büyümüş ve evren kimyasal açıdan beklenenden çok daha erken zenginleşmiş olabilir.
Uzmanlara göre önümüzdeki yıllarda yapılacak yeni gözlemler, evrenin doğuş hikayesini başından sonuna kadar değiştirebilir.
